José de Cora: Cando a historia cala, o xornalismo pregunta
"Araceli é un personaxe único no mundo, e non o digo como unha esaxeración, senón como descrición dunha parella —ela e o seu home, Juan Pujol—, que fixo o que ningunha outra na historia da humanidade."
INÉS MÉNDEZ SEIJO
Este curso tiven a oportunidade de contactar con José de Cora tras a súa visita ao centro o pasado mes de abril na que tratou de achegarnos a historia de Araceli González Carballo con maior profundidade.
Resulta inevitable destacar a traxectoria profesional da figura deste periodista, pois conta cun currículo admirable, desde o seu compromiso coa cultura até a súa constante vinculación con Lugo, unha cidade cuxa presenza soubo manter viva e proxectar a través de boa parte do seu traballo.
Como lembra os seus primeiros pasos no mundo do periodismo?
Tiven unha vocación moi temperá. Nunca pensei ser outra cousa que non fose xornalista grazas ao exemplo próximo do meu pai o doutros membros da miña familia que se adicaron a escribir ou traballar na prensa. Polo tanto, os meus primeiros xogos xa están dirixidos a este oficio: facer revistas de humor, traballar con imprentiñas, escribir e non parar. Despois xa viñeron as primeiras colaboracións en El Progreso, reportaxes e artigos que realizaba cunha ilusión enorme.
Cal foi o maior reto profesional que enfrontou?
Pola responsabilidade co público, cos lectores, co equipo humano ao teu cargo e coa empresa que te contrata, os maiores retos van ligados aos cargos de dirección. No meu caso, á revista En Punta, ao xornal El Progreso, a TeleLugo e á produtora de TV Lugopress.
Que momento da súa carreira o fixo sentir máis orgulloso?
Foron moitos, por fortuna. A transición da tecnoloxía tradicional ao mundo informático que efectuamos en El Progreso foi un reto moi complexo, non só persoal, senón de todos os traballadores que o afrontaron daquela. Noutro ámbito, estou moi satisfeito da investigación levada a cabo para dar a coñecer a figura de Araceli González Carballo e, en xeral, as doutros personaxes que aparecen no Álbum dos lucenses e dos que non había datos até a publicación da súa biografía.
Tivo algún referente que o motivara durante estes anos?
Si, moitos tamén. Voume quedar cos personaxes máis achegados: Ánxel Fole, Álvaro Cunqueiro, Alejandro Armesto, meu pai, Purificación de Cora, e o meu tío, Antonio de Cora, tanto nos eidos literario como xornalístico.
En 2022 publicou O Álbum dos lucenses. Como xurdiu a idea de realizar este proxecto?
Cando te decatas de que a provincia de Lugo foi berce de tantos personaxes interesantes e de que boa parte deles son hoxe uns absolutos descoñecidos —xa sexa por falta de vontade política, por non seren afíns a quen goberna, ou simplemente porque pasou moito tempo sen que ninguén reparase neles—, un xornalista non pode deixar pasar a oportunidade de xuntalos e facer unha compilación que represente tanta honra para os seus paisanos como a que supón este Álbum.
Como conseguiu ter á súa disposición tantos testemuños para desenvolvelo?
Non hai segredos. Preguntando chégase a Roma e, lendo nas hemerotecas, tamén se regresa dela.
Na obra aparece Araceli González Carballo, pero vostede xa traballara sobre a súa figura anteriormente na obra El estornudo de la mariposa e no correspondente documental Hitler, Garbo e... Araceli. A que se debeu o seu especial interese por ela? Resultoulle moi complexo dar con fontes de información?
Araceli é un personaxe único no mundo, e non o digo como unha esaxeración, senón como descrición dunha parella —ela e o seu home, Juan Pujol—, que fixo o que ningunha outra na historia da humanidade; polo menos, eu non coñezo a ninguén con quen se lles poida comparar. Chámanlles espías, pero o que fixeron non encaixa nesa categoría, xa que as súas informacións sobre os aliados eran falsas, inventadas, e Hitler, con todos os servizos de intelixencia do Terceiro Reich traballando niso, pensou que eran certas. Se temos en conta que Araceli nace en Santa María Madalena de Coeses, a doce quilómetros de Lugo, xa chega para xustificar que adicase uns cantos anos da miña vida a investigala. O estraño é que a cidade de Lugo siga a darlle ás costas e a negarlle unha homenaxe como corresponde a unha muller que colaborou de xeito tan determinante no bo éxito do desembarco de Normandía. No canto de atopar os datos da súa vida, a dificultade foi dobre: por unha banda a que presenta calquera historia non investigada anteriormente; e por outra, ela nunca quixo que se soubera das súas actividades para poder prolongalas en vida, de tal xeito que mentiu sobre o que facía e obrigou a xuntar outras fontes coas que construír a súa biografía.
Como foi o proceso de escritura? Canto tempo lle levou escribir a novela?
A novela foi posterior á realización do documental. Eu tratei a Araceli durante dez anos en Madrid porque era amiga da miña nai e, cando fun estudar xornalismo alí, recomendoume que me presentase a ela, pois podía axudarme a contactar con escritores, artistas, políticos e xente da farándula. Nesa época —anos setenta do XX—, Araceli era unha figura social moi relevante. Pero durante todo ese tempo, ela non falou do seu primeiro matrimonio con Juan Pujol, Garbo; nin sequera os seus fillos sabían que fixera na década dos corenta, durante a II Guerra Mundial. Cando morre Pujol, casado entón con outra muller, e ela, tamén casada con outro home, quixo publicar unha necrolóxica en El Progreso e destapou as miñas sospeitas do que podería ter feito na guerra. Entrevisteina, pero non me dixo máis que falsidades. Dous anos despois morre ela e, cando deixo a dirección de El Progreso, pensado en temas que servirán para un documental destinado á TVG, lembro que Araceli seguía a ser un personaxe inédito, polo que nos puxemos a traballar e investigar sobre a súa vida e o seu círculo de relacións. O resultado foi Hitler, Garbo... e Araceli, dúas horas de docudrama que tamén se exhibiron no Instituto Ánxel Fole. Anos máis tarde, pensei que unha novela era un medio axeitado para completar as lagoas que quedaran sen cubrir e foi cando me puxen a escribir El estornudo de la mariposa.
Se tivera que definir a historia de Araceli nunha frase, que diría?
Foi unha aventureira que cambiou o rumbo da II Guerra Mundial.
Por último, que proxectos ten en mente para realizar nun futuro próximo?
Mentres son proxectos, mellor é non abanealos, non vaia ser que escachen. Dentro deste ano agardo publicar un libro de curiosidades sobre Galicia e unha novela; pero, como xa están rematados, deixan de ser proxectos e podo falar deles.
Agradezo a José de Cora a súa disposición para a realización das preguntas e por tentar devolverlle o recoñecemento que corresponde a unha figura como foi Araceli González.
 |
Presentación de José de Cora do docudrama Hitler, Garbo... e Araceli no IES Ánxel Fole o pasado mes de abril. Foto recuperada de El Progreso: https://www.elprogreso.es/articulo/lugo/jose-cora-da-charla-alumnos-bachillerato-ies-anxel-fole/202604230500001964309.html |
.jpeg)
.png)
